برخی از دوستان در مورد اولویت شناسی حرف می‌زنند و مثلا می‌گویند که اولویت مهم امروزی مبارزه با طالبان است و نباید غیر از این به موضوع دیگری تمرکز کرد. اینها از جمله پرداختن به مسایل قومی را غیرضروری دانسته و می‌گویند که این موضوع اولویت امروز نیست یا نباید باشد. غافل از اینکه مبارزه با تعصب و تبعیض قومی خود بخش عمده مبارزه با طالبان است. نیروی اصلی و هسته مرکزی طالبان همان‌ قوم‌پرستان، نژادپرستان و فاشیست‌/پشتونیست‌ها هستند که انوارالحق احدی به خوبی اخیرأ در مورد آنان صحبت کرد و به وضاحت گفت که طالبان همان کاری را می‌کنند که کرزی و غنی می‌کردند.

غنی نیز می‌گفت که تمام کننده کارهای نیمه تمام امان‌الله است. این گفته دو جنبه داشت. پشتونیست‌ها می‌فهمیدند که هدف غنی تکمیل برنامه‌های قومی امان‌الله است و الحق که چنین بود، و غیرپشتون‌های بسته شده در ایزاربند ملی‌گرایی پشتونی و هم‌رکاب غنی احمدزی تصور می‌کردند که منظور غنی ترقی افغانستان است.
به هرحال، واضح است که هسته اصلی و مرکزی طالبان پشتونیزم است. تصمیم‌گیرنده اصلی در رژیم طالبان پشتونیست‌ها هستند. غیرپشتونهای طالب، حتی بدتر و ترسوتر از غیرپشتونهای شریک در حکومت کرزی و غنی هستند. از این چلی‌بچه‌هایی تاجیک که در رکاب ملا هبت‌الله و حقانی قدم و قلم می‌زنند، نمی‌توان انتظار داشت که مانع تحقق برنامه‌های قومی هسته مرکزی طالبان شوند. اینها یکتا کتاب در باره تاریخ و هویت و فرهنگ نخوانده‌اند تا بدانند قصه از چه قرار است و در کجا قرار دارند و چه دارند می‌کنند. آنان هنوز به شعارهای فریبنده رهبران طالبان ایمان دارند و حتا در مخیله شان نمی‌گنجد که از ارزش‌های هویتی خود دفاع کنند.

به تاکید باید گفت که اگر علیه تفکر شوونیستی و پشتونیستی حاکم در ذهن و ضمیر پشتونها ایستادگی نشود و راه‌های تضعیف و مهار چنین تفکری سنجیده نشود، مبارزه با طالب به بحران سیاسی مزمن در خراسان/افغانستان نمی‌توان نقطه پایان گذاشت. در واقع مبارزه با طالبان باید همزمان با شناخت دقیق این گروه باشد. شناخت دقیق یعنی اینکه تمام ابعاد شکل‌گیری گروهی به نام طالبان شناخته شود. این تعریف که طالبان یک گروه افراطی مزدور پاکستان است، یک تعریف کلاسیک و مقدماتی و سطحی‌نگرانه از طالبان است و از اصلی‌ترین موضوع در شناخت این گروه، که عنصر تعیین کننده و برجسته پشتونیستی آن است، غفلت می‌کند. چنین غفلتی باعث خواهد شد که مبارزه با طالبان تبدیل به یک جنگ مقطعی و بی‌هدف شود و پیامدهای ارزشمندی به نفع صلح و ثبات و تامین عدالت در کشور نداشته باشد. نمی‌توان یک پدیده را درست نشناخت اما با آن موثر مبارزه کرد.

نورالله ولیزاده