امروز روز جهانی عاری از خشونت و افراط‌گرایی است. خشونت و افراط‌گرایی، منشأ تمام مشکلات در جامعه است. جامعه‌ی ما یک جامعه خشونت‌زده است که در میان باورهای افراط‌گرایانه و متحجرانه گرفتار شده است. این خشونت و افراط‌گرایی پیوسته به اشکال مختلف بازتولید می‌شود: یک روز به خاطر حفظ هویت، روز دیگر برای سازماندهی هویت. یک برهه برای دفاع از مذهب و در زمانی دیگر برای جان‌فشانی قومیت.

خشونت و افراط‌گرایی در افغانستان عوامل متعدد دارد. قضاوت یک‌طرفه در این‌باره و انداختن تقصیرها به گردن یک قوم یا یک دولت، نه تنها سخن دقیق نیست، بلکه ما را به بیراهه می‌کشاند. کارنامه دولت‌ها و جریان‌ها در افغانستان، مشحون از نقص‌ها و کاستی‌هاست. ما به‌طور متوالی تمامیت‌خواهی و اعمال تبعیض حکومت‌های پشتون را داریم. ما سطحی‌نگری حبیب‌الله کلکانی و پس از آن دلبستگی تاجیک‌ها به اخوانیسم و همگرایی با پاکستان را داریم. ما جنگ داخلی هزاره‌ها بر سر ولایت فقیه و خط امام، در مناطق مرکزی را داریم. جنگ‌های کابل که برای همه معلوم‌است. پس هیچ قومی نمی‌تواند خود را کبوتر صلح و دیگران را کرکس بنامد یا خود را متمدن و دیگران را بدوی بداند. این عوامل همه دست به دست داده‌اند تا ترامپ اکنون افغانستان را جهنم روی زمین بداند.

ما دو راه بیش‌تر نداریم: یا به‌خاطر گذشته باید بجنگیم. قوم خود را بی‌گناه و دیگران را خاین بدانیم و تقصیرها را بر گردن آن‌ها بیندازیم، یا این‌که واقعیت‌گرا باشیم، برای خود زندگی کنیم و قدمی به سوی آینده برداریم.
برداشتن قدم به سوی آینده، مستلزم متوقف کردن چرخه‌ی باطل خشونت در تمام اشکال آن است و این مهم ممکن نیست مگر با مسوولیت‌پذیری و دوراندیشی نخبگان. باید اطمینان حاصل کرد که با تولید نفرت و ترویج خشونت، چه به‌صورت فیزیکی، چه به‌صورت بی‌بندوباری کلامی و دشنام‌های جنسی، قوم، طایفه و جریانی حذف و حقانیت یک جریان یا قومی اثبات نمی‌شود، تنها آتش نفرت‌ها و شعله‌های کینه‌ها افزایش می‌یابد و تجربه گذشته تکرار می‌شود که از آسیب‌های آن کسی مصون نخواهد بود.

یک اصل است که احترام، احترام می‌آورد و باد نفرت، توفان نفرت خلق می‌کند. در نهایت باید گفت؛ افغانستان خانه‌ی همه است. زیست‌متمدنانه و زندگی مسالمت‌آمیز نیازمند پذیرش و احترام به همدیگر است و این روش زندگی متمدنانه، تمرین لازم دارد.

سید جواد سجادی